Dawid Kaczmarek: Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych (AIIB)

Wprowadzenie

Zimna Wojna (1945-1989) była niezwykle istotnym okresem w najnowszej historii świata, który przebiegł pod znakiem dynamicznej i odbywającej się na wielu płaszczyznach rywalizacji dwóch przeciwstawnych i otwarcie wrogich sobie bloków społeczno-politycznych: Wschodu i Zachodu. Upadek tego pierwszego, zapoczątkowany formalną deklaracją dotyczącą rozwiązania jego terytorialnego fundamentu; Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 26 grudnia 1991 roku, doprowadził do przemiany ówcześnie istniejącego dwubiegunowego modelu stosunków międzynarodowych w układ jednobiegunowy, co oznaczało początek faktycznej dominacji Stanów Zjednoczonych nad światem post-zimnowojennym. Ekspansja amerykańskiego modelu gospodarczego, politycznego i społecznego, wytworzyła sieć globalnych powiązań istotnie wzmacniających pozycje tego państwa, nadając mu w ten sposób status supermocarstwa o potencjale znacznie przekraczającym możliwości innych państw. Jednak świat jest w ciągłym ruchu. Zjawiska i procesy, które doprowadziły do dezintegracji poprzedniego systemu, nie przestały jednak oddziaływać na środowisko międzynarodowe, wciąż znacząco wpływając na rozluźnienie spajających je więzi.

Umożliwiło to powrót starych lub pojawienie się zupełnie nowych graczy na arenie międzynarodowej. Chodzi mi tutaj o państwa, które z różnych powodów, przeważnie związanych ze wzrostem ich potencjału gospodarczego lub znaczenia regionalnego, zapragnęły znaleźć, stworzyć lub odzyskać należytą pozycje w zastanym porządku międzynarodowym. W kontekście mojej pracy, za szczególnie interesujące należy uznać ostatnie działania Chińskiej Republiki Ludowej, które zwróciły na siebie szczególną uwagę Stanów Zjednoczonych. Amerykanie zaczęli upatrywać w nich zagrożenie dla swojej własnej pozycji. Polityka o nazwie: „Zwrot w stronę Azji” (ang. Pivot to Asia) Baracka Obamy, próba zmontowania antychińskiego porozumienia TPP, ostatnia „wojna celna”, czy powtarzające się ostre wystąpienia urzędników administracji Donalda Trumpa względem Chin; należy rozpatrywać właśnie w charakterze takich kontrakcji. Pytanie, które warto sobie postawić w tym miejscu, to pytanie o skuteczność tych działań. Czy Stanom Zjednoczonym udało się faktycznie zablokować ekspansję Chin? A może ich próby jeszcze bardziej wzmocniły rewizjonistyczne nastawienie Pekinu? Istotny dla zrozumienia tego zagadnienia wydaje się przypadek powołania Azjatyckiego Banku Inwestycji Infrastrukturalnych.

Historia

Po raz pierwszy pomysł stworzenia takiego banku pojawił się w kwietniu 2009 roku z inicjatywy wiceprezesa chińskiego Centrum Międzynarodowej Wymiany Ekonomicznej. Realizacja tej idei miała według niego przyczynić się do wykreowania lepszego sposobu wykorzystywania rezerw walut zagranicznych należących do Pekinu i obrotu nimi w warunkach spowodowanych globalnym kryzysem finansowym. Cztery lata później, w czasie swojej wizyty w Indonezji, Xi Jinping przewodniczący ChRL oficjalnie ogłosił zamiar powołania Azjatyckiego Banku Inwestycji Infrastrukturalnych. Rok później, na międzynarodowym forum w Bo’ao, premier Chin Li Keqiang oznajmił gotowość swojego kraju w tym zakresie, a 24 października tego samego roku, dwadzieścia jeden krajów podpisało stosowne memorandum, a bank formalnie rozpoczął swoje funkcjonowanie. Jego powstanie spotkało się w dużej mierze z pozytywną reakcją społeczności międzynarodowej, oraz z żywym zainteresowaniem państw z całego świata. Jedynym wyjątkiem w tym przypadku okazały się Stany Zjednoczone, które oficjalnie jedynie podnosiły wątpliwości co do jego finansowej przejrzystości oraz przyjętych standardów proceduralnych, a nieoficjalnie także próbowały za pomocą środków politycznych i dyplomatycznych zniechęcić do przystąpienia do AIIB swoich kluczowych sojuszników. Działania te jednak nie odniosły większego skutku. Państwa takie jak Australia i Korea Południowa, będące blisko związane z amerykańską strefą wpływów, złożyły stosowne dokumenty aplikacyjne w marcu 2015 roku. W tym samym czasie decyzję o przystąpieniu do banku oficjalnie ogłosiła także Wielka Brytania. Ruch ten spotkał się z publiczną krytyką administracji prezydenta USA Baraka Obamy, która określiła go jako „podjęty bez konsultacji ze Stanami Zjednoczonymi”. Nie zastopowało to jednak faktycznego rozwoju instytucji, a Amerykanie stawiając się poza nią, sami niejako pozbawili się także możliwości wpływania na nią i kontrolowania jej przyszłych działań w jakimkolwiek stopniu. Na chwilę obecną, jak możemy przeczytać na oficjalnej stronie banku, Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych (AIIB) skupia 86 gospodarek z całego świata. Polska dołączyła do tego grona 9 października 2015 roku.

Struktura banku

Kapitał zakładowy Azjatyckiego Banku Inwestycji Infrastrukturalnych wynosi sto miliardów USD. Każde państwo, wraz z przystąpieniem do tej instytucji, wnosi ze sobą własny wkład finansowy od którego wysokości zależy jego formalny wpływ na działanie banku (wkład pieniężny państwa członkowskiego przekłada się w sposób bezpośredni na liczbę otrzymanych przez niego głosów). Największy wkład należy do Chińskiej Republiki Ludowej i wynosi 29,7 miliardów USD. Dla porównania kapitał Wielkiej Brytanii wynosi 3 miliardy USD, Federacji Rosyjskiej 6, 5 miliarda USD, Korei Południowej 3,7 miliarda USD, Polski 831 milionów USD, a Norwegii 550 milionów USD. Warto w tym momencie zauważyć, że wkład finansowy państw azjatyckich stanowi ponad 70% kapitału zakładowego, co świadczy o przewadze ich pozycji w procesie decyzyjnym banku.

Struktura zarządu Banku jest trzystopniowa. Najsilniejszym ciałem w tym zakresie jest według oficjalnych dokumentów AIIB: „Board of Governors„, które tworzą reprezentanci państw członkowskich (po dwóch na państwo). Mają oni decydujący głos co do ogólnych kierunków rozwoju i wyboru płaszczyzn działania instytucji. Drugim organem w hierarchii jest „Board of Directors„, który składa się z dwunastu dyrektorów i ich zastępców wybranych przez państwa członkowskie. W tym gronie działa jeden Polak; Radosław Pyffel, polski socjolog, znawca Chin, oraz założyciel fundacji Centrum Studiów Polska-Azja, wybrany na to stanowisko 17 lipca 2016 roku głosami Danii, Islandii, Norwegii, Polski, Szwajcarii, Szwecji i Wielkiej Brytanii. Ostatnim ciałem jest: „Senior Managment„, które odpowiada w zasadzie typowemu, bankowemu zarządowi; zasiada w nim prezes Jin Liqun, chiński finansista o wieloletnim doświadczeniu, wspierany przez pięciu wiceprezesów (odpowiedzialnych z poszczególne sektory działalności państwa) pochodzących z krajów członkowskich. Poza formalnie ujętym procesem decyzyjnym funkcjonuje jeszcze: „International Advisory Panel”. Skupia on specjalistów i doradców, których głównym zadaniem jest pomoc zarządowi w podejmowaniu decyzji o charakterze strategicznym.

Misja i strategia banku

Bank określa swoją misję jako pragnienie zbudowania: „lepszej sytuacji ekonomicznej i społecznej w Azji, a także poza nią”. Za swój główny obszar zainteresowania obrał on inwestycje w projekty infrastrukturalne i inne strategiczne sektory, przez co pragnie: „lepiej połączyć ze sobą ludzi, usługi i rynki”, co miałoby się przyczynić do „zbudowania lepszej przyszłości dla wszystkich ludzi”. Za pewnego rodzaju motto, AIIB uznaje hasło: „Lean. Clean and Green”, co można interpretować jako mocne i rzeczywiste przywiązanie tej instytucji do zasad transparentności, administracyjnej przejrzystości i wspierania inwestycji przyjaznych środowisku, co jest wielokrotnie podkreślane w wielu miejscach oficjalnej dokumentacji banku.

Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych określa swoją strategię poprzez przyjęcie i ustanowienie tak zwanych celów instytucjonalnych oraz priorytetów tematycznych banku. Cele instytucjonalne dotyczą długofalowych planów banku odnoszących się do wzmocnienia jego spoistości oraz funkcjonalności. W tym miejscu chodzi tu między innymi o wzmocnienie skupienia strategicznego banku, wypracowanie jego marki korporacyjnej, utorowanie drogi do lepszego dostępu do rynków, udoskonalenie podejścia programowego, rozszerzenie wsparcia udzielanego klientowi oraz podbudowanie finansowej otwartości banku. Priorytety tematyczne odnoszą się w tym zakresie w głównej mierze do determinantów polityki inwestycyjnej banku. Należą do nich: przyjazna infrastruktura (co oznacza nacisk położony na wspieranie i promocje rozwiązań przyjaznych dla środowiska naturalnego), połączenia transgraniczne (priorytet dla inwestycji angażujących więcej niż jedno państwo, korzystnych nie tylko dla jednego podmiotu lecz dla całego regionu),  mobilizacja kapitału prywatnego (stworzenie miejsca na współpracę z inwestorami prywatnymi w procesie prowadzenia inwestycji przez bank).

Inwestycje

Jeśli chodzi o przedstawienie charakterystyki podejmowanych i realizowanych przez AIIB inwestycji, najbardziej wygodne do przeanalizowania wydają się dane pochodzące z roku 2016. W tamtym okresie, wkład finansowy banku wyniósł 1,7 miliarda dolarów amerykańskich. Bank brał udział w finansowaniu dziewięciu projektów infrastrukturalnych, powiązanych w większości wypadków z sektorem transportowym oraz energetycznym. Sześć z nich zostało zrealizowanych przy współpracy z innymi globalnymi instytucjami finansowymi takimi jak: Bank Światowy, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Azjatycki Bank Rozwoju oraz brytyjskie Ministerstwo Rozwoju Międzynarodowego. Wsparto kraje takie jak: Tadżykistan, Bangladesz, Pakistan, Indonezja, Birma, Oman i Azerbejdżan. Największym projektem wtedy była budowa gazociągu w Azerbejdżanie, został on przyjęty do realizacji 21 grudnia 2016 roku, a wkład finansowy banku wyniósł w tym przypadku 600 milionów USD.

Analiza Planu Biznesowego przyjętego przez władze banku na rok 2018 nasuwa parę interesujących dla przyjętego przez nas tematu wniosków. Po pierwsze wraz z początkiem roku, bank wkroczył w „Strategic Horizon 2020″, czyli plan rozwoju na dwa kolejne lata. Zakłada on dalsze wysiłki i pracę na rzecz wyostrzenia strategicznej wizji banku, a także wzmocnienia jego marki oraz budowy instytucjonalnej. Po drugie, wraz z wejściem w nowy rok, bank miał się skupić na wypełnieniu priorytetów strategicznych przyjętych przez władze w podobnym dokumencie z 2017 roku. Chodzi tu o kwestie takie jak: „Pursuing Strategic Directions” (dalsze zdecydowane prowadzenie polityki w strategicznych kierunkach), „Serving Clients and Scalling-up Operations” (Służba klientom oraz poszerzanie potencjału i możliwości obsługi inwestycyjnej banku), „Bolstering Financial Sustainability” (wzmacnianie/podbudowywanie przyjazności finansowej banku), „Building the Institution” (w ten sposób po raz kolejny zaznaczono kwestię budowy instytucjonalnej banku). Przyjęty na rok 2018 budżet administracyjny banku wyniósł 123,77 miliardów dolarów amerykańskich, a linię kredytową otwarto na wysokość 2.5-3.5 miliarda USD. Spośród przyjętych w tym roku projektów inwestycyjnych, na szczególne wyróżnienie zasługują  następujące projekty: projekt dotyczący rozbudowy i poprawy stanu infrastruktury zarządzania powodziowego w regionie metropolitarnym Metro Manila na Filipinach. Całkowity koszt tego przedsięwzięcia szacuje się na około 500 milionów USD, Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych ma pokryć 207 milionów USD. Projekt zakładający budowę jedenastu elektrowni słonecznych o łącznym potencjale 490 MWac w Benban Solar Park położonym niedaleko miasta Aswan w Egipcie, wymagający od AIIB wkładu 210 milionów USD. Projekt planu budowy dróg wiejskich w stanie Gujarat w Indiach. Całość kosztów związanych z tym projektem szacuje się na 1,5 miliarda USD, AIIB ma być zaangażowany tylko w jego pierwszą fazę, a jego wkład w tym zakresie ma wynieść 329 milionów USD. Według zorganizowanych badań na jego przeprowadzeniu ma skorzystać ponad 8 milionów ludzi; 16,6% z nich żyje w biedzie, a prawie 46% to kobiety.

Podsumowanie

Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych to międzynarodowa instytucja finansowa, której potencjału nie powinno się ignorować. 86 związanych z nią gospodarek; o znacznym stopniu rozwoju, a także pewien namacalny poziom entuzjazmu związanego z jego powstaniem, pokazuje że Chińska Republika Ludowa zyskała w ten sposób stabilny instrument, który będzie mógł posłużyć jej do nieskrępowanej projekcji siły (a także tzw. soft power) na arenie międzynarodowej. Fakt nieobecności w gronie państw członkowskich AIIB, Stanów Zjednoczonych z jednej strony dopełnia sukces Chin, ponieważ udało się im stworzyć niezależne od zachodniego porządku ciało międzynarodowe, na bazie którego może ona wzmocnić własną pozycje globalną kosztem USA, z drugiej strony brak obecności tego kraju będzie na przestrzeni lat Chinom w pewien sposób ciążył. Państwo, które chce być mocarstwem globalnym musi udowodnić, że jest w stanie przewodzić multilateralnym strukturom międzynarodowym, w sposób łączącym się z powszechnym szacunkiem i zaufaniem. Ewentualna porażka AIIB czy też powiązanej z nim koncepcji Nowego Jedwabnego Szlaku, może na zawsze pogrzebać mocarstwowe ambicje Chin.

Bibliografia:

https://www.aiib.org/en/index.html# (30.05.2018),

https://www.aiib.org/en/policies-strategies/strategies/index.html (30.05.2018),

https://www.aiib.org/en/policies-strategies/_download/business-plan-2018/2018-Business-Plan-and-Budget.pdf (30.05.2018),

https://www.aiib.org/en/news-events/news/2016/annual-report/index.html (30.05.2018),

https://www.aiib.org/en/news-events/news/2016/annual-report/.content/download/Annual_Report_2016_Linkage.pdf  (30.05.2018),

https://www.aiib.org/en/projects/approved/index.html  (30.05.2018),

Thane Bourne: „China’s intentions for the Asian Infrastructure Investment Bank”, Australian Institute of International Affairs, http://www.internationalaffairs.org.au/chinas-intentions-for-the-asian-infrastructure-investment-bank/ (30.05.2018),

Nia Tam: „Meet the Asian Infrastructure Investment Bank”, Infrastructure Investment, https://www.infrastructureinvestor.com/building-21st-century-development-bank/ (30.05.2018).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.